4 Spoor

inlay

Blikvoer aan boord door Sarah Remmerts de Vries

Per maildienst naar Indië

p.am--Firma-Nieuwenhuizen-blik-sperziebonen

Blikvoer, ca. 1900

‘Firma L.E. Nieuwenhuizen, blik sperziebonen’ en ‘Tieleman & Dros, blik doperwten’. Bron: Collectie Museum Lakenhal

Scheepsverbindingen bestaan al eeuwen, maar deze worden in de negentiende eeuw steeds sneller door het in gebruik nemen van moderne stoomschepen en het afgraven van nieuwe vaarroutes. Nederland krijgt de Nieuwe Waterweg (1872) en het Noordzeekanaal (1876), Egypte krijgt het Suezkanaal (1869), dat een doorgangsweg wordt voor de hele wereld. De reis naar Nederlands-Indië wordt zo aanzienlijk verkort, van enkele maanden naar slechts enkele weken.

Reizen op zee

Het duurt niet lang voordat er initiatieven ontstaan om van deze nieuwe route gebruik te maken. In 1870 wordt als eerste de Stoomvaart Maatschappij Nederland opgericht. ‘De Nederland’, zoals de maatschappij in de volksmond heet, organiseert speciale maildiensten naar Nederlands-Indië, waar personen tegelijk met post en vracht vervoerd worden. Onderweg naar Batavia doet de maildienst plaatsen zoals Lissabon en Singapore aan.

p.am-Maildienst-naar-Ned-India

S. Lankhout & Co, Maildienst naar Ned-Indië, 1892

Bron: Collectie Maritiem Museum

Dertien jaar na de oprichting krijgt De Nederland er een concurrent en partner bij: de Rotterdamsche Lloyd. Waar schepen van de Stoomvaart Maatschappij Nederland vertrekken vanuit Amsterdam, neem de Lloyd Rotterdam als vertrekhaven. Elke week vertrekt er één schip: de ene week uit Amsterdam en de andere week uit Rotterdam. Zo werken de twee maatschappijen, hoewel zelfstandig, toch harmonieus samen.

Een van de eerste stoomschepen van de Rotterdamsche Lloyd en in heel Nederland is stoomzeilschip de Batavia (model te zien in het Scheepvaartmuseum). Het schip wordt in 1883 gebouwd op de Vlissingse werf De Schelde. Het vaart op stoomkracht, maar bij gunstige wind worden ook de zeilen bijgezet. Passagiers verblijven tijdens de reis naar Nederlands-Indië comfortabel in het achterschip, terwijl aan de voorzijde post en vracht opgeslagen liggen.

p.am---blik-2

Blikvoer

Een deel van deze vracht bestaat uit blikvoer, etenswaren ingeblikt om de reis te doorstaan en een tijd lang houdbaar te blijven in het warme Indische klimaat. Een deel wordt aan boord geconsumeerd, een ander deel in Nederlands-Indië verkocht. Veel Nederlanders die naar Indië emigreren willen namelijk graag Hollandse sperziebonen en doperwten kunnen blijven eten. Wat de boer niet kent, dat eet hij niet. Dus varen de doperwtjes vrolijk in de buik van het schip mee.

Hoewel de meeste passagiers in de beginjaren de vaarroute aanwenden om te emigreren of tijdelijk voor hun werk te verhuizen, gaan er ook al mensen mee bij wijze van vakantie. Zo ontstaat het idee van cruiseschepen. Op reizen van de Stoomvaart Maatschappij Nederland krijgen passagiers reisgidsjes mee om te lezen. Omdat het schip onderweg verschillende grote havens aandoet, kunnen ze genieten van uitstapjes in bijvoorbeeld Southampton en Genua. Per trein reizen ze uiteindelijk weer terug naar Nederland, ongetwijfeld vol verhalen.

Flyer AM museum

In de tentoonstelling De IJzeren Eeuw in het Amsterdam Museum zijn op dit moment zowel het scheepsmodel als de conservenblikjes in het echt te bewonderen. Meer info op: www.amsterdammuseum.nl/ijzereneeuw