4 Spoor

basic

Goed nieuws is sneller dan een trein door Jurryt van de Vooren

p.na---sport-trein01

Nederland - Zwitserland (2-3), 1934

De van het station Arnhem vertrokken trein wordt uitgezwaaid door belangstellenden op het perron van station Zevenaar. Bron: Nationaal Archief

Sport in de negentiende eeuw is - voor zowel beoefenaars als toeschouwers - het domein van jonge mensen. Tot die conclusie komt Daniel Rewijk in zijn biografische studie naar sportpionier Pim Mulier. Voor Mulier zelf gaat deze regel zeker op, geboren in 1865 wordt hij al in zijn tienerjaren een bekend figuur.

De sporters in de IJzeren Eeuw gedragen zich fundamenteel anders dan andere jongeren uit die tijd, onder andere omdat ze veel op reis zijn voor hun wedstrijden. ‘Gewone’ jongeren verlaten maar zelden hun eigen woonplaatsen. Sportende jongeren zijn mobiel omdat regelmatig een wedstrijd in een andere plaats moet worden gespeeld. Rewijk: 'De jonge sporters profiteerden daarbij natuurlijk van de snelle uitbreiding van het spoorwegnet.’

p.na---sporttrein03

Logies en dejeuners voor sporters, 1900

Uit weekblad gewijd aan athletiek, voetbal, wielrijden, cricket. Bron: ‘Het Sportblad’

Hiermee is een direct verband gelegd tussen de verspreiding van sport in ons land en het spoorwegnet, wat door cijfers wordt bevestigd. Via de website van onderzoeksinstituut Huygens ING is te achterhalen hoeveel voetbalclubs in de negentiende eeuw zijn opgericht en waar ze vandaan komen. In totaal zijn er 261 voetbalclubs opgericht, waarvan er 259 afkomstig waren uit een plaats met een nabijgelegen treinstation. Dat is 99,23% van het totaal. Veendam wordt hierbij voor het gemak meegerekend, alhoewel het alleen via de paardentram van de Eerste Groninger Tramway-Maatschappij was te bereiken.

De enige twee voetbalclubs zonder nabijgelegen treinstation komen uit Frederiksoord. Eén daarvan is Old Forward, dat in 2015 nog steeds bestaat en naar eigen zeggen een belangrijke plaats inneemt in het sociale leven van de dorpelingen. De trein biedt de enige mogelijkheid om uitwedstrijden te spelen buiten de eigen regio. En dat geldt uiteraard alleen voor voetbal, maar voor de complete Nederlandse sport uit de negentiende eeuw. Deze onderlinge relatie tussen sport en spoorwegen is nog nooit diepgaand onderzocht, maar dat verband is wel degelijk aanwezig.

p.na---sporttrein02

Zwitserland - Nederland (2-4), 1934

De spelers van het Nederlands elftal worden op het station van Arnhem opgewacht door o.a. vlaggende jeugdspelers van Vitesse. Bron: Nationaal Archief

Optochten

De negentiende-eeuwse sporters maken van hun treinreizen soms complete ceremonies, waarbij het niet ongebruikelijk is dat de bezoekende club door de tegenstander van het station werd opgehaald. In de sportbladen staat daarom precies vermeld hoe laat een elftal vertrekt voor een uitwedstrijd, niet alleen handig was voor de sporters en supporters maar ook voor de afhalers.

Op 19 augustus 1883 ontgaat het de inwoners van Hilversum niet dat de Hilversumsche Cricket-Club en het Haarlemse Rood en Wit tegen elkaar spelen. ‘Aan het Station te Hilversum,’ merkte het Haarlemsch Advertentieblad op, ‘werden de Haarlemsche leden, alsmede de Amsterdamsche, die zich bij hen inmiddels hadden aangesloten, door hunne Hilversumsche collega’s verwelkomd, en de stoet begaf zich naar het cricketterrein. Daar wapperde de Nationale Driekleur.’

Maar ook na afloop van een wedstrijd kan het heel gezellig worden. Zoals op 4 maart 1895 in Zwolle na de voetbalwedstrijd Z.A.C. - Prinses Wilhelmina (Enschede). ‘De avond werd met een gezellige fuif besloten,’ volgens tijdschrift De Athleet, ‘waar de voetballers overvloedig bewijzen hunner krachtige kelen en welsprekendheid gaven, terwijl men 's avonds 9 uur aan het Station afscheid van elkaar nam.’

Onderling geven de sporters elkaar tips hoe het beste te reizen. Na klachten in 1893 over de slechte verbinding tussen Heemstede en Haarlem tipt iemand: vanaf station Haarlem rijden koetsen voor slechts ƒ1,50 per rit – even duur als een tram…

Huldigingen

Tenslotte is het treinstation vaak het beginpunt van een huldiging van sporters na een succesvolle prestatie elders in het land of zelfs in het buitenland. Na de terugreis, die ongetwijfeld vrolijk is geweest dankzij meegereisde supporters wacht op het eindstation het juichende thuisfront. Goed nieuws gaat altijd sneller dan een trein.

p.wiki---JaapEden

Jaap Eden, 1890-1900

Winnaar WK allroundschaatsen in 1893. Bron: Wikimedia

In 1893 wint Jaap Eden het WK allroundschaatsen in Amsterdam, wat in zijn woonplaats leidt tot een explosie van vreugde. De hele stad weet precies met welke trein de nieuwe held aankomt en het Stationsplein ziet dan ook zwart van de mensen. ‘Gillende kwam de trein binnen,’ zag een verslaggever, ‘en als op de handen gedragen, kwam Eden in de restauratiekamer, waar daverende bravo’s weerklonken.’ Twee jaar later volgt een herhaling als Eden opnieuw de wereldtitel wint.‘ Jaap wordt te 7.14 verwacht in de restauratiezaal van het station,’ schrijven de dagbladen zodat Haarlem opnieuw wordt ontwricht door een deinende massa. Schaatsers, wielrenners, voetballers, roeiers – àlle succesvolle sporters – beginnen zo in de meeste gevallen direct vanuit de trein aan hun huldiging.

Het station blijft tot diep in de twintigste eeuw het beginpunt van huldigingen voor kampioenen en winnaars. Ajax bijvoorbeeld wint in 1918 in Tilburg zijn eerste nationale titel en wordt na terugkomst op CS door een uitzinnige meute opgewacht. Alleen de sterspeler Jan de Natris deelt niet mee in de feestvreugde; hij heeft de kampioenswedstrijd niet meegespeeld.

Hij heeft een dag eerder de trein naar Tilburg gemist…