4 Spoor

inlay

Hollandmania! door Sarah Remmerts de Vries

Klompen, tulpen en molens

p.am - posters reizen

De trein maakt mobiel

Reclames voor treinreizen tussen Antwerpen, Brussel en Berlijn en toeristische affiches voor de internationale markt. Bron: Spoorwegmuseum

Naarmate de 19e eeuw vordert wordt het reizen gemakkelijker. Scheepsverbindingen verbeteren significant. En nieuwe treinverbindingen ontsluiten Europa. Van Amsterdam gaat er een spoorlijn naar Utrecht, die zich splitst in een Frans en een Duits traject. Beide lijnen hebben met elkaar gemeen dat ze passagiers, via enkele tussenstops in grote steden, naar de zonnige Middellandse Zeekust voeren.

Vakantie in eigen land

De Nederlander krijgt ondertussen steeds meer vrije tijd, en gebruikt dit om met de trein het eigen land te ontdekken. Even weg uit de stad, naar de frisse lucht van het platteland of de zee. De spoorwegen spelen op deze wens in door tegen gereduceerd tarief ritjes aan te bieden. Duizenden Nederlanders zien zo voor het eerst de zee bij Scheveningen of Zandvoort. Het Kurhaus en de Pier te Scheveningen lenen zich uitstekend om op mooie dagen te flaneren.

Voor wie meer geld heeft en wat verder durft, gaan er nieuwe sneltreinverbindingen over de grens naar Duitsland, België of Frankrijk, en dagelijkse overtochten naar Hull in Engeland. Binnen een of twee dagen staat men in Parijs, Berlijn of zelfs Marseille aan de Middellandse Zee. Zo kan de nieuwe vrije tijd wel heel plezierig besteed worden.

Zuidwal te Delft, ca. 1900 - ca. 1940 Zuidwal te Delft, ca. 1900 - ca. 1940

Zuidwal te Delft, ca. 1900 - ca. 1940

Hollandse voor de rest van de wereld: klompen, tulpen en molens. Bron: Rijksmuseum

Massatoerisme

Omgekeerd bezoeken steeds meer buitenlandse toeristen Nederland, aangetrokken door pittoreske beschrijvingen in reisgidsen van Cook en Baedeker. Duitsers, Fransen en zelfs Amerikanen komen gretig af op zeventiende-eeuwse dorpjes aan de Zuiderzee, boeren in klederdracht, molens, klompen, tulpen en vissersbootjes. Er ontstaat een ware ‘Hollandmania’. Om aan de wensen van deze toeristen te voldoen, worden er excursies georganiseerd naar de meest folkloristische plaatsen die Nederland te bieden heeft: Edam, Volendam, Marken, de bollenstreek en natuurlijk Amsterdam, met zijn mooie grachten. Speciaal voor Duitse toeristen zijn er ook reizen naar het strand beschikbaar.

p.am---posters-reizen-2

De trein maakt mobiel

Reclames voor treinreizen tussen Antwerpen, Brussel en Berlijn en toeristische affiches voor de internationale markt. Bron: Spoorwegmuseum

Op de toeristische affiches lachen boerinnetjes in klederdracht ons toe. Achter hen zijn steevast molens of watergezichten te zien, rustig kabbelend alsof de tijd heeft stilgestaan. De realiteit is echter heel anders. Nederland verandert op dat moment namelijk in rap tempo in een modern-industriële samenleving. Zo ontstaan er aan het einde van de negentiende eeuw twee tegengestelde beelden van Nederland: het toeristische van een traditioneel land van boeren en vissers, en de realiteit van een land dat volop mee groeit in de mondiale moderniseringsslag.

Het folkloristische beeld van klompen, molens en tulpen is echter nooit meer weggegaan. Nog steeds bewonderen toeristen van heinde en verre onze bollenvelden. Nog steeds zijn er maar weinig toeristen die van vakantie terugkeren zonder een paar klompen in hun koffer. En nog steeds profiteren reisorganisaties van dit lieflijke imago.

Flyer AM museum

In de tentoonstelling De IJzeren Eeuw in het Amsterdam Museum is op dit moment een bonte verzameling toeristische affiches uit het Spoorwegmuseum te aanschouwen. Meer info op: www.amsterdammuseum.nl/ijzereneeuw