6 Stad

column

Het graf van Hahn door Marcel Goedhart

Moet het graf van politiek tekenaar Albert Hahn (1877-1918) weg van de Nieuwe Oosterbegraafplaats en als monument een speciale plek krijgen in de stad?

p.wiki---Graf_Albert_Hahn

Het grafmonument van Albert Hahn

Foto: Marion Golsteijn. Bron: Wikimedia

Ajax-trainer Bob Haarms ligt er, Majoor Bosshardt, Nescio, Wally Tax. Maar ik kom voor politiek tekenaar Albert Hahn (1877-1918). Het miezert op de Nieuwe Oosterbegraafplaats in de stad Amsterdam. Treurig begrafenisweer. Kijk daar staat ie. Fier. Op de kop van twee laantjes, het kunstwerk van Hildo Krop. Ofwel het graf van Hahn. Een arbeidersgezin dat naar de lichtende toekomst schrijdt. Oef. De tand des tijds heeft flink doorgebeten. Er zitten scheurtjes in het monument, er zijn stukjes vanaf. En nou wil de familie van Albert Hahn dat de grafsteen tussen de levenden komt te staan. In een woonwijk. ‘Laat ze me maar bellen,’ zegt Carla van der Elst, van de Nieuwe Ooster. Maar is dat wel zo verstandig?

Verliefd

Ik ben verliefd geworden op Albert Hahn. Nou ja op zijn werk dan en op zijn levensinstelling. Heel vaak ziek door de tuberculose, maar immer opgewekt blijven schetsen. Hahn was de beste politieke tekenaar, die we in ons land hebben gehad. Ik zeg ’t maar even. Ik ben gelukkig niet de enige.

p.2901-alt--HQ---De-Worgprent-30051000976099.jpg

Worgprent, 1903

Getekend door Albert Hahn. Bron: Persmuseum

Koos van Weringh, de professor die alles van cartoons afweet, vindt het ook. Het bekendste werk van Albert Hahn is die schitterende prent van de spoorwegstaking in 1903. Een arbeider houdt de treinen tegen en een paar kleine baasjes trekken hem tevergeefs aan zijn broek. Want ‘Gansch het radarwerk staat stil, als uw machtige arm het wil’. Op 2 staat het portret van Abraham Kuyper, ‘Abraham de Geweldige’. Hahn maakte honderden politieke cartoons van de leider van de ARP, de man die Nederland zo zou veranderen, met een eigen krant, een eigen partij, een eigen kerk en een eigen christelijke school. Hahn was zijn kwelgeest. Soms kon Kuyper er wel om lachen, schijnt het. Hij moet zich ook doodgeschrokken zijn. In 1903 laat Hahn in een snoeiharde prent minister-president Kuyper een arbeider wurgen. Die kille ogen, die moordenaarsblik.

Hoe vilein Hahn was in zijn socialistische tekeningen, zo zachtmoedig stond hij in het leven. Tijdens mijn research voor de IJzeren Eeuw aflevering over Abraham Kuyper, waarin Hahn een belangrijke bijrol speelde, kwam ik in gesprek met Tineke Lancée, de kleindochter van Albert Hahn. Zij vertelde dat haar opa eens op pad werd gestuurd door zijn vrouw om een nieuwe broek te kopen. Er zat een gat in zijn oude. Hij keerde terug naar huis met een pop voor zijn kinderen. En die nieuwe broek dan? Ach, hij kleurde zijn witte onderbroek wel een beetje bij, zodat je niks van het gaatje zag. Is dat geen liefde?

p.cbg---5b276787099f0c6310c2b4b6e285dc7b246a090f

Albert Hahn, 1915

Bron: Collectie Veenhuijzen, Centraal Bureau voor Genealogie, Den Haag

Eerste Wereldoorlog

Wat hem diep raakte, waren de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog. Hij tekende er prachtig over. Heel fijntjes geschetst, maar met een rauwe boodschap. Zoals altijd was de gewone man de pineut en verdienden de industriëlen bakken met geld aan die smerige oorlog.

Hij maakte de vrede niet meer mee. Een paar maanden voor het einde van ‘The Great War’ kwam Magere Hein hem halen. De tol van de tbc. Op 6 augustus 1918 werd hij begraven. Hahn was als kunstenaar een socialistisch prominent geworden, die bevriend was met Pieter Jelles Troelstra en Rosa Luxemburg. Het was natuurlijk heel druk op de Nieuwe Oosterbegraafplaats in Amsterdam. De volgende dag ontdekte de weduwe Hahn dat hun hond Wolf was verdwenen. De herder werd teruggevonden op de dodenakker, boven op de plek waar zijn baasje lag.

Tussen de levenden?

Op initiatief van de Sociaal Democratische Arbeiderspartij, de SDAP, kwam er een grafteken. Van kalksteen, gemaakt door beeldhouwer Hildo Krop. Je mag het gerust een kunstwerk noemen en waarom zou je niet meer mensen laten genieten van dat monument. Dus naar de levenden toe en weg van de doden, vindt Tineke Lancée, de kleindochter van Albert Hahn. Naar het Amsterdamse Albert Hahnplantsoen bijvoorbeeld.

Het is een sympathiek idee, maar of het verstandig is, is een tweede. Het graf is inmiddels een rijksmonument, waar van alles aan moet gebeuren. De geraamde restauratiekosten in 2005 bedroegen al 40.000 euro. Het was toen te duur en er is nog steeds niets gebeurd. En dan het risico van vandalisme als je zo’n kunstwerk in de stad plaatst. Het beeld is deels van Jura kalksteen gemaakt. En een telefoontje naar John Mulder van Mulder Natuursteen leert dat dat ‘super poreus ‘is. Graffity kruipt in de steen en gaat er nooit meer uit. Dat zijn geen hoopvolle berichten.

Het enige dat ik kan bedenken is onbreekbaar glas om het monument heen plaatsen. Je kunt het graf trouwens ook lekker laten staan. Opland, die zo hield van de tekeningen van Hahn, ligt er vlakbij. En Peter van Straten schijnt te hebben gezegd dat hij ook graag in dat hoekje wil rusten. Het zou dan een heus cartoonistenhoekje worden.

Meer over Albert Hahn in aflevering 11 van De IJzeren Eeuw: ‘Abraham de geweldige’. Vanaf vrijdag 12 juni 2015 te zien om 21.05 uur op NPO 2 of op www.npogeschiedenis.nl/ijzereneeuw